معرفی کامل 3 موزه تاریخی در مشهد | موزه آستان قدس مشهد، موزه قرآن و نفایس

هر ساله مسافران زیادی از اقصی نقاط کشور برای زیارت امام رضا (ع) به مشهد سفر می کنند. وجود اماکن تفریحی، مراکز خرید متنوع و زیبا، طبیعت چشم نواز، غذاهای متنوع و لذیذ، مراکز تفریحی هیجان انگیز و ... از دلایل مسافرخیز بودن مشهد است. در این مقاله 3 تا از موزه ها و گنجینه های که در حرم رضوی واقع شده اند را بررسی می کنیم. موزه آستان قدس مشهد, موزه قرآن و نفایس, موزه فرش آستان قدس رضوی.

یکی از  بهترین جاذبه های گردشگری مشهد، موزه‌های حرم و اطلاعات جالبی است که در خود دارند. زائران بارگاه منور رضوی می توانند در کنار زیارت و بار معنوی این مکان مقدس، با بازدید از موزه ها و گنجینه‌های متنوع و جذاب حرم مطهر با ذخایر ملی و مذهبی کشور آشنا شوند.

موزه ها نقشی حیاتی در فرهنگ هر کشور دارند و مکانی برای حفاظت از یادگاران گذشته هستند. هر شیء موجود در موزه حاوی هزاران حرف نگفته است زیرا اسناد معتبری از فرهنگ و تاریخ را در خود جای داده است. برخی از تاثیرات بازدید از موزه عبارتند از: آموزش و یادگیری، الهام بخشی موزه ها، گسترش افق دید، فرصتی کوتاه برای سفر علمی کودکان.

 شهر مشهد قدمتی طولانی دارد. پیش از اسلام حوضه رودخانه کشف رود که مشهد در آن قرار دارد، به دلیل شرایط مناسب طبیعی یکی از مناطق مورد توجه برای سکونت در خراسان به شمار می آمد. پس از اسلام نیز با ورود امام رضا به مشهد و شهادت ایشان، «مشهد الرضا» به معنی «محل شهادت رضا» و به اختصار مشهد نام گرفت. پیشینه بیشتر آثار تاریخی در این شهر از جمله مسجد گوهرشاد به پس از قرن ۸ هجری می‌رسد. با بازدید از موزه ها می توان با بخشی از این تاریخ آشنا شد.

تاریخچه موزه حرم

از زمان های دور که زائران امام رضا از گوشه و کنار کشور به مشهد سفر می کردند و با توجه به ارادتی که به امام داشتند، دست خالی نمی آمدند و بخشی از اموال خود را تقدیم این آستان مقدس می کردند، با گذشت زمان موقوفاتی چون نسخ خطی، پوشاک بومی، سکه، طلا و ..  در خزانه های حرم نگه‌داری می‌شد.

در سال 1300، اتاق های بالای صحن انقلاب و آزادی را برای نگهداری و نمایش این مجموعه عظیم در نظر گرفتند. در سال 1316 فضایی کنار مسجد گوهرشاد و مقبره شیخ بهایی به موزه اختصاص داده شده و در سال 1324 موزه آستان قدس افتتاح شد. با بزرگ شدن مجموعه‌های وقفی و ارزشمند در سال 1351، ساختمان جدیدی برای موزه در ضلع جنوبی حرم انتخاب شد.

در حال حاضر سه موزه فرش، قرآن و موزه مرکزی در ضلع غربی صحن کوثر حرم رضوی دایر هستند.

1- موزه مرکزی آستان قدس

یکی از معروفترین موزه های آستان قدس، موزه مرکزی است. این موزه در چهار طبقه بنا شده است که شامل موزه  تاریخ حرم رضوی و گنجینه های تمبر، سکه، سلاح، ظروف، مدال، نجوم و ساعت است. بازدید موزه مرکزی آستان قدس حرم امام رضا (ع) از شنبه تا پنج شنبه ساعت 17:45-8 و جمعه ها از ساعت 12-8 امکان پذیر است.

• موزه تاریخ حرم رضوی

این بخش از موزه در طول 10 قرن به مرور کامل شده است. تماشای دو ضریح قدیمی حرم، و آیینه و شمعدان هایی که پیشتر در حرم استفاده می شدند، جاروی پر طاووس که برای غبار روبی ضریح استفاده می‌شده و ورقه های طلا،  برای بازدیدکنندگان بسیار جذاب است.

• گنجینه سکه

سکه ها گویای بسیاری از مطالب تاریخی سال های دور هستند؛ در گنجینه سکه موزه حرم نیز که در سال 1388 بازگشایی شده است، سکه هایی از دوران مختلف پیش از میلاد تا به زمان حال نگهداری می شود.

با بازدید از این بخش سکه های ادوار مختلف تاریخ کشور ایران آشنا می شوید.

این گنجینه علاوه بر مجموعه سکّه‎ها، کتابخانه‎ای غنی از منابع تخصصی مربوط به مطالعات سکه شناسی را در اختیار دارد و با محققان و دانشجویان رشته‎های تاریخ، باستان شناسی، هنر و ... در مقاطع مختلف تحصیلی همکاری پژوهشی داشته است.

• گنجینه تمبر و اسکناس

تمبرها بخشی از تاریخ هر دوره محسوب می‌شوند. گنجینه تمبر و اسکناس حرم رضوی در سال 1369 به روی علاقه‌مندان بازگشایی شد. در این بخش از موزه 50 هزار تمبر از 180 کشور جهان و همچنین از دوران قاجار تا امروز به ترتیب زمانی به نمایش در آمده است. اولین تمبر ایران مربوط به زمان قاجار که طرح شیر و خورشید دارد، در این موزه نمایش داده می شود.

 نامه های تاریخی و شاهانه، نخستین تلگرافها و تلفن‌ها، تاریخچه پست ایران، کارت پستال های دوره قاجار نیز در این مجموعه قرار دارند.

در کنار تمبرها، اسکناس‌هایی از گذشته تا به امروز نیز در معرض دید علاقمندان است. ابتدا اسکناس‌های طویل دوران قاجار، سپس اسکناس‌های دوره پهلوی و در پایان نیز مجموعه کاملی از اسکناس‌های بعد از انقلاب به نمایش گذاشته شده‌اند. نکته جالب توجه در این بخش، نمایش حدود 500 برگ اسکناس کشورهای خارجی است.

• گنجینه صدف و موجودات دریایی

یکی از گنجینه های جذاب و دیدنی به خصوص برای بچه ها، صدف ها و موجودات دریایی هستند که از قاره های مختلف گردآوری و تاکسی در می شده و با اطلاعات کامل نام و خصوصیات به نمایش درآمده اند.

گنجینه صدف و موجودات دریایی موزه مرکزی حرم رضوی در سال 1378 افتتاح شد. 1300 نوع صدف و حلزون بارزترین شگفتی های این موزه است. مجموعه ای از جانداران سواحل آسیا، آمریکا و اروپا همچون اسفنج، سفره ماهی، انواع کوسه، بچه تمساح، انواع لاک پشت، اسب دریایی و ... در معرض دید قرار گرفته است. محمد سعید فواد وهبه این گنجینه ارزشمند را به آستان قدس رضوی اهداء کرده است.

• گنجینه هنرهای تجسمی و نقاشی

در گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس رضوی، آثار نقاشان ایرانی و خارجی به چشم می خورد. چهار اثر نفیس استاد کمال الملک در این موزه نگهداری می شود که مربوط به سال 1292 هستند. آثار هنرمند معاصر استاد محمود فرشچیان همچون «عصر عاشورا» و «اولین پیام» هم در گنجینه نقاشی حرم به نمایش در آمده است.

یگانه قدیریان، رضا بدرالسماء، جمشید سرحدی و مهدی فرّخی از جمله دیگر هنرمندان ایرانی هستند که آثارشان در این موزه بازدید می شود. نقاشی خارجی این موزه نیز هنر دستان بنیامین ویلیامزلیدر یا ویلیام جیمز هنرمند قرن 18 انگلستان است.

• گنجینه ظروف

گنجینه ظروف آستان قدس رضوی از بیش از 150 عدد ظرفهای چینی، فلزی و سفالی تاریخی تشکیل شده است که منبع خوبی برای فهمیدن زندگی و حتی شیوه تفکر مردمان آن زمان است.

ظرف‌های سفالی مربوط به هزاران سال قبل که از زمان سلجوقی، صفوی، قاجار و دوره اسلامی به جا مانده‌اند، در این موزه نگهداری می شوند. یک ظرف مشهور این موزه، دیس چینی هشت پر سفید مربوط به قرن 16 میلادی است که بر روی آن نقشی از اژدها و سیمرغ به عنوان نماد آسمان و زمین یا امپراتور و ملکه دیده می شود.

نکته جالب توجه این است که برخی از این ظروف از حفاری های محدوده حرم به دست آمده‌اند.

• گنجینه مدال 

سنگ بنای این گنجینه خاص در سال های نخست انقلاب با اهدای مدالهای جهان پهلوان تختی بنا شد. از آن پس ورزشکاران دیگر نیز با اهدای مدالهای خود موجب شکل‌گیری این موزه شدند.

بازوبند پهلوانی جهان پهلوان تختی، توپ طلای بهترین بازیکن سال 1996 میلادی، مدالهای مجید خدایی قهرمان کشتی و ... به این موزه اهدا شده است. با بازدید از این موزه با قهرمانان ورزشی و پهلوانان بیشتر آشنا می شوید.

• گنجینه سلاح

در این بخش از موزه مرکزی، سلاح‌های سرد و گرم با قدمت چند صد ساله از جمله، خنجر، کمان و سپر، کلاه خود باروت‏دان، طپانچه، تفنگ دنگي يا چكشي، تفنگ سرپر، مجموعه دوئل، نیزه، شمشیر و تبرزین فولادی و ... را می‌بینید و با تاریخچه اسلحه آشنا می شوید.

•  گنجینه نجوم

یکی از اشیاء تاریخی کشور ما تجهیزات نجوم هستند که به لطف دانشمندان به نام ایرانی نظیر خواجه نصیرالدین طوسی، ابوریحان بیرونی و خیام از گذشته دستاوردهای قابل توجهی در حوزه نجوم داشته ایم. گنجینه نجوم موزه مرکزی حرم رضوی مجموعه‌ای از انواع خط کش، اسطرلاب، قطب نما، کره های جغرافیایی، تلسکوپ های انعکاسی و شکستی را در خود جای داده است.

• گنجینه ساعت

در این گنجینه با انواع ساعت‌های آفتابی و مکانیکی می توانید آشنا شوید. ساعت آفتابی و تقویم، ساعت آفتابی افقی و عمودی با صفحه سنگی و اعداد رومی، ساعتهای پاندولی، دیواری و رومیزی از جمله موارد به نمایش در آمده در این موزه است.

2- موزه فرش

یکی از تخصصی‌ترین و زیباترین موزه‌ها، موزه فرش آستان رضوی است. 90 درصد از 102 تخته فرش موجود در این گنجینه، اهدایی از سوی مردم هستند. فرش‌های این موزه حکایت از هنر زیبا و اصیل ایرانیان دارد. قالی «هفت شهر عشق»، قالیچه کتیبه ای «مدح امام رضا(ع)»، «قالی چهار فصل»(دوازده برج) بخشی از آثار شاخص این موزه هستند.

بزرگ‌ترین موزه فرش جهان طی سال‌ها، از سوی ارادتمندان به امام رضا و هنرمندان کامل شده است. فضای کارگاهی موزه فرش شامل تجهیزات مرمت و آفت زدایی است. سالن نمایش فرش‌ها نیز به تجهیزات اطفا و اعلام حریق، سیستم نورپردازی فیلتر شده برای حفظ این آثار، مجهز شده است.

برای بازدید از موزه فرش شنبه تا چهارشنبه ساعت 12-8 و پنجشنبه ها هم ساعت 11:30-8  به موزه مراجعه کنید.

3- موزه قرآن و نفایس

یکی از ارزشمندترین گنجینه های قرآنی جهان، موزه قرآن و نفایس آستان قدس رضوی است. این موزه از سه گنجینه تشکیل شده و فضای حدود 1000 متر را به خود اختصاص داده است. قرآن هایی از قرن 3 تا قرن 13 هجری قمری، نقاشی های گل و مرغ، خوشنویسی و تذهیب هنرمندان معاصر را در خود جای داده است. تابلوی آیات قرآن و ادعیه نیز به مجموعه اضافه شده است. 

قرآن‌های خطی از جمله قرآن خطی ائمه اطهار مانند امام علی، امام حسن و امام رضا و .. بر روی پوست که مربوط به قرن سوم است و نیز قرآن‌هایی با تزیینات گل و مرغ  و تذهیب، قرآن چوبی، قرآن روی برنج و هزاران قرآن دیگر و نیز تجهیزات کتابت قرآن مانند قلمدان، از جمله جذابیت‌های این بخش از موزه هستند.

می توانید قدیمی ترین قرآن مربوط به سال 327 هجری را در این موزه ببینید. به تازگی نیز قرآن نفیسی متعلق به قرن 11 به این موزه اهداء شده است؛ این قرآن دست نویس بوده و متعلق به سال 1005 قمری است. کیفیت خط، تزیینات اوراق و قدمت، این قرآن را به مصحفی نفیس تبدیل کرده است.

• موزه هدایای مقام معظم رهبری 

در این بخش از موزه مجموعه‌ای از هدایای نفیسی که از سوی شخصیت‌های برجسته ایرانی و خارجی و هنرمندان در فاصله سال های 1395-1373 به رهبر انقلاب تقدیم شده است، دیده می شود. انواع ظروف، مدال، سکه، نقاشی، قلم زنی، حکاکی قرآن کریم روی سنگ و چوب، تابلو فرش و تراش روی شیشه بخشی از اشیاء گران قیمت این موزه است.

 برای بازدید از موزه قرآن و نفایس و هدایای رهبری از شنبه تا چهارشنبه ساعت 8 تا 12 و پنجشنبه ها هم ساعت 8 تا 11:30  به موزه مراجعه کنید.

در این مقاله به طور خلاصه با موزه ها و بخش‌های مختلف موزه‌های آستان قدس رضوی آشنا شدیم، بی شک در برابر شکوه و عظمت این موزه حق مطلب ادا نشده و سعی بر این بوده تا عناوین و بخش‌های موزه معرفی شده و کسب اطلاعات بیشتر با مراجعه حضوری به این مکان به دست آید. پیشنهاد ما این است در کنار پارکهای آبی هیجان انگیز، غذاهای لذیذ طرقبه و شاندیز، مراکز خرید مجلل، زمانی را هم به بازدید از موزه‌ها اختصاص داده و ساعاتی به گذشته سفر کنید و در این سفر اطلاعات جذابی کسب کنید.